EkoYapı Dergisi - Ekolojik Yapılar ve Yerleşim Dergisi

Ekolojik Dönüşümde Etkili Bir Araç Olarak Yeşil Bina Değerlendirme Sistemleri

Dr. Duygu Erten ÇEDBİK YK.Başkan Yardımcısı

İklim değisikliğinin yarattığı negatif etkiler ve insanların bu alanda bilinçlenmesi her sektörü sera gazı salımlarını düşürmek icin yaratıcı çözümler üretmeye itiyor. İnşaat sektörü de iklim degisikliğinin önüne geçebilmek için küresel olarak yeşil dönüşüme ilerleme kaydediyor. Bu dönüşümde sosyal sorumluluk bilinciyle firmalar, binalarını çevresel standartlar kullanarak yapıyor. Bu çevresel standartları incelediğimizde, Türkiye’de bu sistemlerin en etkin şekilde kullanılabilmesi için gerekli şartlarda eksiklikler olduğu görülmektedir (Ref 1). Dünyada gönüllü başvurularak alınan birçok yeşil bina sertifikası kullanılmaktadır. Bunlardan en yaygın olanlar:

BEES (Building for Environmental and Economic Sustainability), BREEAM (Building Research Establishment Environmental Assessment Method), CASBEE (Japon’larin devlet destekli olusturulan sertifikasi), GREENSTAR, LCAid, LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) , SBtool (Sustainable Building Tool- Canada) dur (Ref 2). Alman Yeşil Bina Konseyi’nin (DGNB) Mayıs 2009’da çıkardığı Alman Yeşil Bina Sertifikası DGNB (Deutsche Gesellschaft für nachhaltiges Bauen e.V.) de bu sistemlerle yarış içine girmiştir ve bu yarış sistemlerin gelişmesi için çok faydalı olacaktır. DGNB, LEED ve BREEAM’de olmayan sosyal ve ekonomik faktörleri de içine alan çok kapsamlı bir sertifikadır. DGNB, zaten yüksek olan Alman bina standartlarının üzerine çıkmaya çalıştığı için bugünkü haliyle en düşük seviyesi olan DGNBBronz, LEED-Altın ve BREEAM-Çok İyiye karşılık gelmektedir. Bu nedenle Alman sisteminin yaygınlaşması özellikle yapı sektörünü standartlarının yüksek olmadığı ülkelerde zaman alacaktır (Ref 2). Yaygın olarak kullanılan sertifika sistemleri olan BREEAM, CASBEE, GREENSTAR, LEED ve SBtool’un detaylı bir karşılaştırmasını yaptığımızda bunların birbirine temelde benzerlik gösterdiğini ancak bazılarının bütün ülkelerde kullanılırken, bazılarının yerel olarak kullanıldığını görüyoruz. CASBEE, bu saydığım sertifika sistemlerinden tamamen farklı bir tabana sahip olup depreme dayanıklılık gibi yerel önemi olan konulara yoğunlaşmıştır. DGNB, diğer sertifikalarda olmayan sosyal ve ekonomik faktörleri de göz önüne alan kapsamlı bir sertifikadır. Dünyada en yaygın olarak kullanılan LEED ve BREEAM sertifikalarının Türkiye’de uygulanırken nasıl değişikliklere uğramaları gerektiği ile ilgili araştırmalar birçok üniversitede akademisyenlerce yapılmaktadır. Bu tür çalışmalar Türkiye dışında birçok ülkede (Hindistan, İtalya, Kanada, Almanya, İsrail, Meksika) paralel olarak yapılmaktadır. Kuzey Amerika’nın soğuk bölgelerinden, Doğu Avrupa’ya, dört mevsimi yasayan Akdeniz ülkelerinden, Japonya’nın değişken iklimine kadar bu sertifika sistemleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Uluslararası şirketler, bu sertifika sistemlerini şirketlerin çıkış kültürlerine bağlı kalarak yaygınlıkla kullanmaktadır. Global bir standardın oluşturulması, dünyanın her yerinde tasarımcılar arasında koordinasyon ve rotasyon yapan şirketlerin çok daha isine gelecek ve daha etkin olacaktır. Ancak şu anda her bir ülke gerçeğine bakıldığında, iklim farklılıklarından, malzeme yeterliliği ve coğrafya faklılıklarına, enerji üretiminden, kültürel adaptasyona ve hukuki alt yapaya kadar farklılıklar gösterdiği görülmektedir. Bu nedenledir ki bu sertifika sistemleri farklı bölgeler ve ülkelerde kullanılmak üzere tasarlanmamış ve önkoşul kriterleri yerel durumları temsil etmemektedir (Ref 3).

BREEAM ve LEED

LEED sistemi, BREEAM sistemi kullanılarak geliştirilmiştir. İkisinin karşılaştırılmaları ise bu sertifikaların farklı güçlü ve zayıf tarafları olduğundan ve farklı felsefe ve iş modelleri tarafından oluşturulduklarından hiç kolay olmadığı gibi yanıltıcıda olabilir. Bugünün müşterisi için BREEAM mi yoksa LEED mi kullanması gerektiği sıkça sorulan sorular arasına girmiştir. Unutulmaması gereken nokta, bu sistemlerin varoluş nedeni, ülkelerin bina standartlarını yukarıya çekme amaçlıdır. Bu sistemler sürekli olarak revize edilmekte, hem birbirinin deneyimlerinden öğrenerek eklemeler ve çıkarmalar yapılmakta hem de karbon metriği gibi konularda bazı kriterlerin ortak hale getirilmesi için çalışılmaktadır. Her iki sistemde yeşil binaların tanımlanması için, denetleme gerektiren bir dizi kriterler listesi oluşturmuştur. Bu bağlamda, bu sistemler büyük ölçüde aslında hem yeşil binaların algılanmasında farkındalığın yaratılması hem de çoklukla kullanılarak sürdürülebilirliğin temel kriterini sağlayan binaların tanınmasına neden olmaktadır. LEED puanlama sistemi kullanırken (maksimum 110 puan), BREEAM ise (100 puanlık) bir sistemde yüzde ağırlık üzerinden bir sistem geliştirmiştir. BREEAM 2008’de LEED ise 2009’da (LEED v3.0) versiyon değişikliklerine uğramıştır (Ref 4,5).

Uygulama
Özellikle son dönemlerde basında çıkmaya başlayan ve LEED sertifikalı binaların uzun vadede performanslarını sorgulayan yazılar, LEED sertifikasının yaratıcısı Amerikan Yeşil Binalar Konseyini (USGBC), Bina Performansı İnisiyatifi (BPI) gibi var olan bütün sertifikalı binaların verilerinden bir veri bankası oluşturarak sertifikanın alındığı tarihten itibaren binaların performanslarını izleme çalışmalarına başlamalarına neden olmuştur. Bu çalışma LEED sertifikalı projelerin, bina tamamlandıktan sonra 5 yıllık verilerinin izlenmesi ile şekillenmiştir. Benzer bir çalışmanın tohumlarını, BRE-GLOBAL, Uluslararası Sürdürülebilirlik İnisiyatifi (ISA)’ın oluşmasına liderlik ederek atmaktadır. USGBC, sertifika aldıktan sonra hedeflerinden sapan binaların sertifikalarının geriye alınma riski olacağını ilan etmiştir. Bu yeni yaklaşım ürünlerini LEED’e uygun diyerek pazarlayan üreticiler yerine, ürünlerini “Yaşam Döngüsü Analizi” üzerine pazarlayan şirketlerin önünü açmaktadır. Bu sertifikalar tüm bina bileşenlerinin uzun vadeli performanslarını düşündürmeye yönlendirmektedir (Ref 6).

Sorumluluk
LEED ve BREEAM kullanılan projelerde sıkça sorulan soru; projenin bu sertifikaları almaması durumunda kimin sorumlu olacağıdır. Sertifika almak, bina sahibi de dâhil tüm proje ekibinin sorumluluğudur. Bu sorumluluğun herhangi bir anlaşmaya konması uygun olmaz. Müşteri bu sistemlerin hem sertifika ve danışmanlık maliyetleri hem de yeşil parametrelerin getireceği maliyetleri göz önüne alarak işe başlamalıdır. Sertifikayı alamama riski proje müelliflerinin tecrübesi arttıkça azalacaktır. Burada önemli olan LEED danışmanlığı veya BREEAM denetçilik servisi veren firmaların, proje yönetimi ve tasarım yapan firmadan bağımsız olması ve menfaat çatışmalarını önleyecek şekilde hizmet vermesidir (Ref 4).

BREEAM Mİ Yoksa LEED mi Kullanılması Gerektiği Sıkça Sorulan Sorular ArasındadırBREEAM International Europe: Ofisler
BREEAM International Europe: Endüstriyel Binalar
BREEAM International Europe: Alışveriş Merkezleri
BREEAM International Europe: Toyota Satış Mağazaları
BREEAM International BESPOKE (yukarıdaki kategoriler dışında kalan binalar için)
BREEAM – Teknik Detaylar (Ref 7).
BREEAM'in 2009 Aralık itibariyle ülkemizde uygulanabilen beş farklı versiyonu bulunmaktadır:

Önkoşullar
BREEAM’de uymanız gereken önkoşullar hedeflediğiniz yeşil standarda göre basamaklıdır. BREEAM’de 5 farklı sertifika kategorisi vardır.Geçti almak için uyulması gereken ön koşullar hedeflenen standarda göre:

• MAN 1-(Yönetim 1): İşletmeye Alma
• HEA 4-(Sağlık ve İyi Hal-4): Yüksek Frekanslı Aydınlanma
• HEA 12-: (Sağlık ve İyi Hal-12): Mikrobiyal Kirlilik %45 almak için
• WAT 1-(Su 1): Su tüketimi
• WAT 2-(Su 2): Su sayacı %55 almak için:
• ENE 2-(Enerji 2): Enerji Kullanım Sayacı
• LE 4-(Arazi Kullanımı ve Ekoloji): Ekolojiye Etkiyi Azaltma %70 almak için:
• MAN 2-(Yönetim 2): Düşünceli Mütahit
• MAN 4-(Yönetim 4): Bina Kullanım Kılavuzu
• ENE 5-(Enerji 5): Düşük ve Sıfır Karbon Teknolojileri
• WST 3-(Atık 3): Dönüştürülmüş Atığın Depolanması
• ENE 1 (Enerji 1): CO2 salımının düşürülmesi %85 almak için: Yukarıdakilerin hepsinden ve “İşletmeye Alma” puanından 2 kredi, düşünceli mütahit puanından 2 kredi, su tüketiminden 3 kredi, ve en az 10 enerji puanı almak gerekiyor.

LEED Teknik Detaylar

Farklı projeler için farklı LEED sertifika sistemleri geliştirilmiştir.
Bunlar;
•LEED-NC: Yeni inşaat ve renovasyon
•LEED-EB: Varolan Binalar
•LEED-CI: Binada yaşayanlar için iç tasarım
•LEED-CS: Core-and-shell projeler
•LEED-H: Evler
•LEED-ND: Mahalle GelişimiÖNKOŞULLAR

LEED’de önkoşulların kullanılması BREEAM’den farklıdır. Hangi dereceyi hedeflerseniz hedefleyin, bütün önkoşulların sağlanması gerekmektedir. Bu önkoşullar:
• Sürdürülebilir Araziler: SSP1- İnşaat Aktivitelerinden çıkan kirliliğin önlenmesi
•Su Tasarrufu: WE1-Su kullanımının Azaltılması
• Enerji ve Atmosfer: EAP1-Bina Enerji Sistemlerinin Temel İşletmeye Alınması
EAP2- Minimum Enerji Performansı
EAP3- Temel Soğutucu Yönetimi
• Malzeme ve Kaynaklar: MRP1- Dönüştürülmüş Malzemelerin kullanımı ve depolanması
• İç Hava Kalitesi:
EQP1-Minimum İç Hava Kalitesi Performansı,
EQP2-Sigara İçilmemesi

Maliyetler
Her iki sertifikada da proje ekibinin deneyiminden, projenin ne kadar karmaşık olduğuna kadar birçok faktör fiyatı etkiler. Bu yüzden müşteri teklif alırken bu farklılıkları anlayarak teklif alması gerekir. Yeşil projelerde maliyetler ikiye ayrılır. Birinci kısım; maliyet sertifika almak için gereken kayıt, dokümantasyon ve danışmanlık ücretleridir. Bu ücretlere BREEAM sertifikasında Akustikçi, Ekoloji Uzmanı gibi destek profesyonellere ait maliyetler eklenirken, LEED sertifikasında mutlaka İşletmeye Alma mühendisi ve Enerji Modellemesi Uzmanı kullanılması önerilir. BREEAM’de binanın enerji tüketiminin azaltılması ve dolayısıyla CO2 salımının düşürülmesini amaçlayan Enerji puanları “Ulusal Enerji Hesaplama Yöntemi Yazılımı (NCM)” olan ülkelerde, bu yazılımın kullanılmasıyla alınabilir. Bu metodun olmadığı ülkelerde ise uygun enerji yazılımları kullanılarak bina daha enerji etkin hale getirilecek şekilde tasarlanır ve dolayısıyla binanın operasyonu sonucunda salınan CO2 miktarı düşürülür. Bu yazılım Türkiye’de Bayındırlık Bakanlığı öncülüğünde hazırlanmakta ve 2010 yazı sonunda kullanılmaya başlanması öngörülmektedir. Sonunda her iki sertifikada sektörde yeşil projeler yapmak isteyen proje ekiplerine Enerji Modellemesi Uzmanı, İşletmeye Alma Mühendisi, uluslararası sertifikaları olan Akustik uzmanı, Ekoloji uzmanı gibi daha evvel aranmayan profesyoneller için ihtiyaç yaratmıştır.

1. maliyet kalemi sertifika almak için kurumlara verilecek ücretler ve danışmanlık ücretleridir. LEED için on-line proje kayıt ve sertifikasyon üceretleri, üye ve üye olmayan şirketler için değişmektedir. Üye şirketler için kayıt $900 olup $2,750 – 27,500 arası tasarım ve inşaat dokümantasyon inceleme (Sertifikasyon) ücreti bulunmaktadır. Bunlara ek olarak yorumlanması istenen krediler olursa, her kredi için $220, başvuran krediler ile ilgili olumsuz kararlara itiraz durumunda ise her kredi için $500 ödenmektedir. Bağımsız olarak yapılan LEED Danışmanlığı ücreti, bu ücretlendirmelere eklenir. BREEAM için ise uluslararası projelerde BRE-GLOBAL’a kayıt için projenin büyüklüğüne göre 900–1350 pound, tasarım sertifikası için 1500–2300 pound ve inşaat sertifikası için 900–5000 pound ödenir. BREEAM-BESPOKE (terzi usulü) projelerde sertifikalara ödenen miktarlar biraz daha yüksektir. BREEAM Denetçiliği, BREEAM danışmanlığı ve yerel danışmanlık ücretleri de yine tecrübeye ve ihtiyaca göre belirlenir. Farklı sertifikalarda danışmanlık ücretleri ise her iki sertifikayı alma yöntemi farklı olduğu göz önüne alınarak değerlendirilmelidir. BREEAM’in lisanslı denetçileri kriterlere uyulup uyulmadığını kendileri değerlendirmekte ve bulguları BRE-GLOBAL’a yollamaktadır. BRE-GLOBAL yollanan bilgileri ve denetçinin yazdığı denetleme raporunu Kalite Kontrol’den geçirip sertifikayı vermektedir. LEED sertifikası alınırken ise, LEED AP tarafından koordine edilen ve tasarım ekibince derlenen veriler, United States Green Building Council (USGBC)’nin Sertifikalama Enstitüsü GBCI’a yollanır ve değerlendirme GBCI tarafından yapılır. Koordinasyonu LEED AP’nin yapması projeye 1 puan kazandırır.

2. maliyet kalemi ise; seçilecek yeşil parametrelere göre değişkendir. Yani proje sahibinin isteklerine göre, güneş panelleri, yağmur suyunun dönüştürülüp kullanılması için gereken sistemler, yeşil çatı, izolasyon malzemeleri gibi seçilen yeşil çözümler için gereken maliyetlerdir.

SonuçlarYeşil Bina sertifika sistemleri tasarım araçları değil, ölçme araçlarıdır. Yukarıda saydığımız sistemler, projenin benzer kriterlere uyum göstermesi için oluşturulduklarından prosedür farklılıkları olsa da amaçları aynıdır. Hangi sertifika sistemini kullanılırsa kullanılsın, hedeflenen, binanın yeşil tasarlanması, yapılması ve yapılanın ölçülmesidir (Ref 8). Bu sistemlerin gelişmeleri ve gerçek hedeflerine ulaşabilmeleri için öncelikle yerel koşullara adapte edilmeleri gerekmektedir. Bu alanda ilerleme kaydedilmesi için ayrıca yaşam döngüsü analizi ve yaşam döngüsü maliyeti konularında araştırmalara yoğunlaşmak gerekmektedir. Malzemenin eko etiketi olması ve sorumlu kaynaklardan elde edilmesi gibi konularda Türkiye’de var olan eksiklerin giderilmesi için bu sertifikalar önemli birer araç olacaklardır. Sonuçta bu sistemlerin hangisi kullanılırsa kullanılsın, kentlerin, bölgelerin, binaların tasarımında ekolojik tasarım ölçütlerinin uygulanır hale gelmesi için yol haritası çizdiklerinden ve arsa seçiminden, malzeme seçimine kadar bir paradigma değişikliği yarattıklarından, kullanımlarının yaygınlaşması önemlidir. Çevre Dostu Binalar Derneğinin bu süreçteki yeri Ekim 2007’de Dünya Yeşil Binalar Konseyi (WGBC) statüsüne alınmak amacıyla kurulan Çevre Dostu Yeşil Binalar Derneği (ÇEDBİK), iş dünyasına odaklı yeşil bina uzmanlarını bir araya getiren bir Türk sertifika sistemi oluşturmayı ve bu alanda bir yönetim organı olmayı hedefleyen, kar gütmeyen bir kuruluştur. Yeşil bina pazarı henüz çok yeni olan bir pazardır ve Konsey olma yolundaki derneğin öncelikli amacı, ulusal ve uluslararası STKlar, akademi, kamu ve özel sektör ortaklıklarıyla yeşil bina uzmanlarının sayılarının artışına olanak verecek çalışmalar yapmaktır. Ocak 2010’da, Türkiye’de 20 LEED AP ve 14 BREEAM denetçi Türk profesyonel bulunmaktaydı (Ref 9). Uluslararası sertifika sistemlerini bilen, kullanan Türk profesyonellerin sayısı arttıkça, Türk sertifika sistemini oluşturacak bilgi ve uzman sayısının artacağını göz önüne alan dernek, ilk senesini bu alandaki uluslararası bilgileri Türkiye’ye aktarma hedefi ile çalıştı. ÇEDBİK sertifika komitesi, BREEAM denetçilerden oluşan gönüllü bir teknik kadroyla 2010 yılı başında adaptasyon çalışmalarına başlamıştır. Kullanıcı için en büyük engel olan yabancı dil sorunu, oluşturulacak sertifikanın Türkçe olması ileortadan kaldırılacaktır.

Referanslar:
1.Erten D., Henderson K., Kobaş B.: Uluslararasi Yesil Bina Sertifikalarına Bir Bakış: Türkiye için bir Yeşil Bina Sertifikasi Oluşturmak için Yol Haritası, Proceedings of “Fifth International Conference on Construction in the 21st Century (CITC-V) “Collaboration and Integration in Engineering, Management and Technology” May 20-22, 2009, Istanbul,Turkey

2.Mösle, Drees & Sommer Advanced Building Technologies “Comparision of Certification Systems”, 2009 (DGNB Web sitesi)

3.Fowler K.M. and Rauch E. M. “Sustainable Building Rating Systems: Summary, Pacific Northwest National Laboratory”, Eylül 2006

4.www.usgbc.org

5.www.bre.org

6.Erten D., “Uluslararası Yeşil Bina Sertifika Sistemleri: Karşılaştırmalı olarak LEED ve BREEAM” Uluslararası Sürdürülebilir Yapılar Sempozyumu (ISBS), 26 - 28 Mayıs 2010,

Yorum yaz...

Teşekkür ederiz. Yorumunuz onaylandıktan sonra yayınlanacaktır.
Üzgünüm. Yorumunuz gönderilemedi. Lütfen tekrar deneyin.
  • (Yayınlanmayacak)