9 Kasım 2026’da BM İklim Değişikliği Konferansı COP31, Antalya EXPO Center’da açılacak. 20 Kasım’a kadar sürecek zirveye Türkiye ev sahipliği, Avustralya müzakere liderliği yapıyor. COP Başkanlığını Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum üstleniyor. Gündem ağır: Paris Anlaşması’nın Küresel Durum Değerlendirmesi’nden (Global Stocktake) çıkan kararların uygulamaya geçirilmesi, ülkelerin yeni ulusal katkı beyanlarının (NDC 3.0) sentezlenmesi ve emisyon açığının kapatılması.

Zirvenin Eylem Gündemi on öncelikli tema etrafında şekilleniyor: Sıfır Atık, Okyanuslar, Gıda Güvenliği, İklime Dirençli Şehirler, Yeşil Sanayileşme, Temiz Enerji Dönüşümü ve daha fazlası. “İklime Dirençli Şehirler” ve “Yeşil Sanayileşme” temaları, inşaat sektörünü doğrudan hedef alıyor. Peki Türkiye, bu masaya hangi kartlarla oturuyor?

Emisyon Profili: Enerji ve Sanayi Ağırlıklı Bir Tablo

TÜİK’in Sera Gazı Emisyon İstatistikleri‘ne göre Türkiye’nin 2021 yılı toplam sera gazı emisyonu 564,4 milyon ton CO₂ eşdeğeri olarak gerçekleşti. 2022 yılında kişi başı emisyon 6,6 ton CO₂ eşdeğerine gerilemiş olsa da, 1990’daki 4,1 ton seviyesiyle karşılaştırıldığında otuz yılda yüzde 60’ı aşan bir artış söz konusu. AB-27 ortalaması olan 7,0 ton/kişiye yaklaşılmış olması, Türkiye’nin emisyon yoğunluğunun gelişmiş ekonomilerle paralel seyretmeye başladığını gösteriyor.

Sektörel dağılımda enerji kaynaklı emisyonlar yüzde 71,3 ile baskın pay. Bunu yüzde 13,3 ile endüstriyel işlemler ve ürün kullanımı, yüzde 12,8 ile tarım, yüzde 2,6 ile atık sektörü izliyor. İnşaat sektörü, bu tabloda birden fazla kalemde yer alıyor: hem enerji tüketimi (yapı üretimi ve bina işletimi) hem de endüstriyel işlemler (çimento, çelik, cam üretimi) üzerinden emisyona katkıda bulunuyor.

Çimento: Avrupa’nın Lideri, Dünyanın Beşincisi

Türkiye’nin inşaat sektöründeki karbon ayak izinin en ağır kalemi çimento. TÜRKÇİMENTO verilerine göre Türkiye, 2024 yılı itibarıyla yıllık 82 milyon ton çimento üretimi ile dünyada beşinci, Avrupa’da ise lider konumda. Çimento ve klinker ihracatında dünya ikincisi. Küresel çimento endüstrisi, toplam CO₂ emisyonlarının yüzde 7 ile 8’ini oluşturuyor; PwC Türkiye‘nin raporuna göre bu oran, sektörü iklim değişikliğiyle mücadelenin en kritik cephelerinden biri yapıyor.

Sektör dekarbonizasyon yolunda adımlar atıyor: 2025 verilerine göre alternatif yakıt kullanımı 2,3 milyon tona ulaştı ve ısıl enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 32’si alternatif yakıtlardan karşılanıyor. 7,7 milyon ton alternatif ham madde kullanımı, doğal kaynak korunmasına katkı sağlıyor. Yenilenebilir enerji yatırımları, güneş ve rüzgar santralleri ile atık ısı geri kazanım tesisleri aracılığıyla sektörün elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 10’unu karşılıyor. Ancak üretim hacmi göz önüne alındığında, mutlak emisyon miktarı hâlâ çok yüksek ve AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) çimento ihracatı üzerinde ciddi bir maliyet baskısı yaratmaya başladı.

2027’de Yürürlüğe Girecek Düşük Karbonlu Bina Belgesi

COP31 öncesinde gelen en önemli düzenleyici hamle, Bakan Murat Kurum’un Mayıs 2026’da duyurduğu Düşük Karbonlu Bina Belgesi uygulaması. 1 Ocak 2027’den itibaren yapı ruhsatı alacak ve inşaat alanı 10.000 metrekareyi aşan tüm yeni binalarda, yapı kullanma izin belgesi aşamasında Enerji Kimlik Belgesi’nin yanı sıra “Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi” sunulması zorunlu hale geliyor.

Bu belge, binanın ham madde temininden inşaat, kullanım, bakım, yıkım, atık işleme ve bertaraf süreçlerine kadar tüm yaşam döngüsündeki sera gazı emisyonlarını hesaplayacak. Analizler Bakanlığın BEP-TR sistemi üzerinden yürütülecek. Enerji Kimlik Belgesi’nde sera gazı emisyon sınıfı en az “B”, enerji performans sınıfı en az “C” olan binalar “Düşük Karbonlu Bina Belgesi” almaya hak kazanacak.

Düzenleme, Türkiye’de ilk kez bir yapının yalnızca işletme enerji performansını değil, gömülü karbonu da resmi olarak ölçüme dahil ediyor. Bu, Avrupa’nın yaşam döngüsü analizini zorunlu kılan ülkelerine (Fransa RE2020, Danimarka, Hollanda) paralel bir adım ve COP31 masasında gösterilecek en somut politika aracı.

COP31 Antalya Kapsamında Yeşil Bina Sertifikasyonları

ÇEDBİK (Çevre Dostu Yeşil Binalar Derneği) Başkanı Dr. Duygu Erten’in paylaştığı verilere göre Türkiye’de yaklaşık 60 bina LEED sertifikası almış durumda, 313 proje ise başvuru kaydında. Toplam LEED sertifikası alan veya almayı hedefleyen alan yaklaşık 23,74 milyon metrekare. Ülkede 119 LEED yetkin profesyonel ve 30 BREEAM International değerlemeci bulunuyor.

Bu rakamlar, Türkiye’nin yapı stoku büyüklüğü düşünüldüğünde henüz çok mütevazı. Erten’in ifadesiyle tahminen 600 kadar bina sertifikasyon sürecini yürütmüş olmasına rağmen sertifika almamış. Maliyet, süreç karmaşıklığı ve farkındalık eksikliği temel engeller. Ancak Düşük Karbonlu Bina Belgesi’nin zorunlu hale gelmesi, bu dinamiği hızlandırabilir: yaşam döngüsü analizi zorunluluğu, sertifikasyon süreçlerinin altyapısını dolaylı olarak güçlendiriyor.

Ahşap Yapı Yönetmeliği ve Biyobazlı Malzemeler

Türkiye’nin COP31 masasına taşıyabileceği bir diğer kart, 1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren Ahşap Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik. Türkiye’de ilk kez CLT dahil yapısal ahşap sistemleri yasal çerçeveye kavuşturan bu düzenleme, yerli ağaç türlerinin (karaçam, göknar, sarıçam, kızılçam, sedir, ladin) yapısal kullanımına kapı açtı. Ahsapyapi.org projesi kapsamında 6 pilot yapı hayata geçiriliyor; uzun vadeli hedef 2029’a kadar 0,58 milyon m² ek ahşap yapı inşaatı ve 165.715 ton doğrudan sera gazı azaltımı.

Aynı dönemde kenevir betonu, toprak yapı ve bambu gibi biyobazlı malzemelere yönelik akademik çalışmalar da artıyor. Ancak bu malzemelerin yapı yönetmeliklerinde standart bir yeri henüz yok. TurComDat veri tabanı, yaklaşık 200 yapı malzemesinin çevresel performans verilerini barındırarak yaşam döngüsü analizlerine zemin hazırlıyor, ancak ülkeye özgü LCA hesaplama araçlarının geliştirilmesi devam ediyor.

Karbon Kartının Değerlendirmesi

Türkiye’nin COP31 masasındaki eli, güçlü ve zayıf kartların bir karışımı. Güçlü tarafta: 2027 Düşük Karbonlu Bina Belgesi ile gömülü karbon ölçümünün zorunluluğa dönüşmesi, Ahşap Bina Yönetmeliği ile yapısal ahşabın yasal çerçeve kazanması, çimento sektöründe alternatif yakıt ve ham madde kullanımındaki ilerleme, 2053 net sıfır hedefinin resmi politika olarak benimsenmesi ve TurComDat altyapısı.

Zayıf tarafta ise yeşil bina sertifikasyonlarının yapı stokuna oranla çok düşük kalması, performans bazlı sertifikasyon kültürünün (ILFI Zero Carbon, Passivhaus gibi) henüz yerleşmemesi, çimento üretiminin mutlak hacminin hâlâ çok yüksek olması, biyobazlı malzemelerin yönetmeliklerde standart bir yer bulamaması ve ülkeye özgü LCA araçlarının eksikliği.

COP31, Türkiye için yalnızca bir ev sahipliği değil, inşaat sektörünün karbon sorumluluğunu küresel kamuoyu önünde hesap vermesi gereken bir sahne. Düşük Karbonlu Bina Belgesi gibi düzenlemeler doğru yönde atılmış adımlar. Ancak bu adımların COP31 masasında ikna edici olabilmesi için, 2027 sonrasında sahada ölçülebilir sonuçlara dönüşmesi ve sektörün yalnızca enerji performansı değil, malzeme seçimi, yapısal ömür ve yeniden kullanım gibi boyutları da hesaba katması gerekiyor.