“Serter Karataban, mimarlık, doğa temelli düşünce ve alternatif yapı yaklaşımları üzerine çalışan Teamfores Architecture’ın kurucusudur.

Ekolojik hassasiyet, malzeme farkındalığı ve yerel koşullar üzerinden şekillenen projeler üreterek, ofisin yaklaşımını sadelik, çevresel sorumluluk ve insan ile mekân arasındaki ilişki etrafında geliştirir.”

Mimarlıkta “sorumluluk” kavramı sizin için ne ifade ediyor? Mevcut yapılarla çalışma, dönüşüm ve yeniden kullanım bağlamında bu kavram sizce nasıl yeniden tanımlanıyor?

Sadece mimarlık için değil ama benim yaşamdan anladığım kadarıyla bir şeyi zorlamak ya da zorla yapmak, yapma ya da oldurma eyleminin dışında hareket etmek gibi oluyor. Mimarlığın, inşa etmekten çok bir ilişki kurmak olduğunu düşünüyorum ve mimarın sorumluluğunun yıkmak ya da yapmak gibi eylemlerle sınırlı olmadığını, öncelikle var olanı anlamak olduğunu düşünüyorum.

Yani örneklemek gerekirse; mevcut durumda rahatlıkla, her türlü zorlamalardan uzak, çevresiyle uyumlu, bulunduğu sosyal çevre için bir hafıza mekân niteliği taşıyan, iyi yaşlanmış ve dönüştürülebilir bir yapıyı yıkarak yeniden yapmanın cinayetle eşdeğer olacağını söyleyebilirim. Bugün kentlerin en büyük sorununun, bu tanıdıklık hissinden uzaklaşan kimliksiz birtakım yapılar grubundan oluştuğunu söylersek abartmış olmayız herhalde.

Tam tersi durumda da yıkılmaya, bozulmaya ve çevresine zarar vermeye başlamış bir yapının zorla hayata döndürülmeye çalışılmasının ekonomik ve yaratıcı bir mimarlığın ürünü olamayacağı aşikâr.

Özellikle endüstriyel mimari mirasın korunmasıyla ilgili Batı’da ciddi kurallar ve yaptırımlar var. Bizde genelde yıkmak ve sonradan yeniden yapmak daha süratli olduğu için tercih ediliyor. Ayrıca ülkemizde mimarın sorumluluğunun üzerinde olan politik kararlar ve ekonomik sistemlerden kaynaklanan durumlar da mimarinin niteliğine ve mimarın çalışma anlayışına müdahale edebiliyor.

Sorumlu mimarlıkta malzeme seçimini nasıl değerlendiriyorsunuz? Yeniden kullanım, mevcut malzemenin korunması ya da yeni müdahaleler söz konusu olduğunda mimarın rolünü nasıl konumlandırıyorsunuz?

Mimarlık, her adımında yüksek sorumluluk duygusuyla hareket edildiğinde yapılabilecek bir meslek. Burada mesleğimi yüceltmek ya da başka mesleklerle olan ilişkisinde bir karşılaştırma unsuruymuş gibi göstermek niyetiyle bunu söylemiyorum ancak gerek tavrı gerek icra ediliş şekliyle, ilk karar anından itibaren insana, doğaya ve hatta evrene doğrudan dokunan bir meslek mimarlık.

Malzemenin geri ya da ileri dönüşüm hareketiyle yeniden kullanılmasından bahsediyorsak, mümkün olan her projede oldukça yüksek oranda geri dönüşebilecek malzemeleri tercih etmeye çalışıyorum. Projeleri planlarken oldukça kompakt, sade ve çevre dostu planlama ilkelerine sadık kalmaya çalışıyorum. Projeleri, kendi başlarına üretimin ve bilinçli tüketimin öznesi olacak şekilde tasarlamak için ciddi mesai ve çaba harcıyoruz.

Özellikle ülkemizde projeler ekonominin süper dinamik yapısı nedeniyle ya çok hızlı hayata geçiyor ya da hiç yapılmıyorlar. Bu nedenle bu kadar uzun çaba gerektiren projeler kamuda maalesef yer etmiyor ve birbirine çok benzer, geleneksel yapı malzemeleri ve yapım teknikleriyle inşa edilmiş yapılar dışında bir şeyler ortaya çıkmıyor.

Deprem gibi bir gerçeklik için inşa edilen yeni kalıcı ve geçici konutlarda bile kerpiç ya da sıkıştırılmış toprak (rammed earth) kullanıldığına şahit olmadım. Çevresel faktörleri dikkate alan, mekanik havalandırmaya ihtiyaç duymayan binalar tasarlandığını görmedim. Bir doğal afete çare ya da çözüm olacak yapılanmalarda bile bu düşünce sisteminden oldukça uzak davranılması, kuramların ve regülasyonların kâğıt üzerinde kaldığının kanıtı.

Halbuki kolaylıkla, özellikle buralarda ahşap ya da çelik strüktürler; az katlı yapılarda kerpiç, taş ya da yine ahşap yapı malzemesi olarak kullanılsaydı, hem son derece ekolojik hem de deprem, sel ya da yangın gibi felaketlere daha dayanıklı yapılar ortaya çıkmış olacaktı. Üstelik geri dönüştürme derdi olmayan yapılar üretmek de mümkün olacaktı.

Bu anlamda mimarlar kadar yasa yapıcıların ve karar vericilerin de bu anlayışla hareket etmeleri, aynı sorumluluk bilinciyle mimariye yön vermeleri ne kadar güzel olurdu.