Türkiye İMSAD (Türkiye İnşaat Malzemesi Sanayicileri Derneği) tarafından her ay yayınlanan İnşaat Malzemeleri Sanayi Bileşik Endeksi 2013 yılı ağustos ayından bu yana inşaat malzemeleri sanayindeki faaliyet, güven ve beklentileri ölçüyor. Endeks 2016 yılını 6.5 puan gerileme ile kapattı. 
2013 yılı ağustos ayı 100 olarak kabul edilen bileşik endeks, 2014 yılını 103.66 puandan kapattı. 2015 yılında yaşanan siyasi belirsizlik ve jeopolitik gelişmeler ile endeks 2015 yılı sonunda 100 puanın da altına inerek 97.21 puana geriledi. 2016 yılına yükselerek başlayan bileşik endeks, mayıs ayında yeniden 100 puanın üzerine çıkarak 101.8 puana yükseldi. Ancak temmuz ayından sonra yaşanan gelişmeler ve küresel koşullarda oluşan değişimlerin etkisi ile bileşik endeks ağustos ayından sonra yeniden gerilemeye başladı. Endeks yılı 90.71 puan ile kapattı. Bileşik Endeks aralık ayında bir önceki aya göre 2.07 puan düştü. Düşüşte her üç alt endeksteki gerileme etkili oldu. Faaliyetlerde gerileme bu kez daha yüksek gerçekleşti.

Son aylarda yaşanan gelişmeler ile mevsimselliğin artan etkisi endeks üzerinde olumsuz olarak hissediliyor. 2016 yılında İnşaat Malzemeleri Sanayi Endekslerindeki gerilemede TL’de değer kaybı, darbe girişimi, terör olayları ve çevre ülkelerdeki savaş atmosferi gibi faktörlerin etkili olduğu görülüyor. 2017 yılında, ekonomiyi canlandırmak için açıklanan teşvik paketlerinin yanı sıra, kentsel dönüşüm süreci, 20 yıl vadeli yüzde 0,70 faiz oranı gibi konut kampanyalarının iç piyasada hareketliliğe etki etmesi bekleniyor. Öte yandan, TL’deki değer kaybının, terör olaylarının ve Anayasa referandumu sürecinde yaşanan siyasi gerginliklerin 2017 yılında da endeksler üzerinde etkisini göstereceği öngörülüyor.

İç satışlar, ihracat ve üretimde gerileme yaşandı 

Faaliyet endeksi aralık ayında bir önceki aya göre geriledi. Piyasa koşullarının zorlaşması ve beklentilerdeki bozulmaya ilave olarak mevsimsellik de faaliyetleri olumsuz etkiledi. Faaliyet endeksi aralık ayında 2.4 puan düştü. Faaliyet endeksi geçen yıl aralık ayı faaliyet endeksinin de 5.2 puan altında kaldı. Aralık ayında faaliyetlerin tamamına yakınında gerileme yaşandı. Yurtiçi satışlarda aralık ayında bir önceki aya göre gerileme oldu. İhracat aralık ayında gerileme gösterdi. Üretimde özellikle iç satışlar ve ihracattaki gerilemeye bağlı düşüş yaşandı. İç satışlar ve ihracattaki gerileme ile cirolar da düştü. Faaliyetler piyasa koşullarına bağlı olarak durağan ve zayıf seyretmeye devam etti.

Güven kaybı sürüyor 

Güven seviyesi aralık ayında bir önceki aya göre 1.8 puan geriledi. Güven seviyesi geçen yılın aynı ayına göre 8.4 puan daha düşük kaldı. Yıl genelinde en çok güven endeksinde gerileme oldu. Türkiye ekonomisinin genel gidişatına ilişkin güven zayıflıyor. İnşaat malzemeleri sanayine yönelik güven de zayıflama gösterdi. Yurtiçi pazarlarına yönelik güven ise aralık ayında belirgin bir düşüş gösterdi. İhracat pazarlarına yönelik güven ise durağan kaldı. Ekonomi dışı alanlarda yaşanan gelişmeler güveni olumsuz etkilemeye devam etti. Güvende iyileşme için ekonomi dışı risklerin azalması bekleniyor. Ekonomide alınan önlemlere ve desteklere rağmen ekonomiye ve sektörlere yönelik güvende halen bir iyileşme başlamadı.

Düşen siparişler beklentileri zayıflattı

Beklenti endeksi ağustos ayından bu yana geriliyor. Faaliyetlerde görülen durağanlık ve güven kaybının sürmesi ile birlikte beklentiler de olumsuz etkilenmeye devam ediyor. Beklenti endeksi aralık ayında bir önceki aya göre 1.8 puan düştü. Beklenti endeksi geçen yılın aynı dönemine göre ise 4.6 puan daha düşük. Türkiye ekonomisine ilişkin beklentilerde gerileme aralık ayında da sürdü. İnşaat malzemeleri sanayine ilişkin beklentilerde de gerileme oldu. Önümüzdeki 3 aya ilişkin alınan yurtiçi siparişleri aralık ayında da hissedilir ölçüde geriledi. Mevsimsellik etkisini artırdı. Önümüzdeki 3 aya ilişkin alınan ihracat siparişleri ise göreceli daha sınırlı bir düşüş gösterdi. Önümüzdeki 3 ayın üretim beklentisinde ise iç ve dış siparişlerdeki düşüşe bağlı olarak gerileme yaşandı.

– Bileşik Endeks Ağustos ayında özellikle faaliyetlerdeki toparlanmanın etkisi ile artmıştır. Darbe girişimi sonrasındaki normalleşme sürecinde güven ve beklentilerde de bozulmalar durmuş ve sınırlı iyileşmeler yaşanmıştır. Bileşik Endeksi oluşturan üç alt endeks de artış eğilimi göstermiştir.

– Faaliyet Endeksinde Ağustos ayında özellikle iç satışlardaki, üretimdeki ve cirolardaki artış ile toparlanma yaşamıştır. Faaliyetler Ağustos ayında bir önceki aya göre önemli bir toparlanma göstermiştir. Temmuz ayında Bayram tatili ve darbe girişimi ile önemli ölçüde gerileyen faaliyetler Ağustos ayında iyileşmiştir. 

– Faaliyet endeksi Ağustos ayında 2,9 puan artmıştır. Ancak faaliyet endeksi geçen yıl Ağustos ayı faaliyet endeksinin 3,4 puan altında kalmıştır. Toparlanan faaliyetler geçen yaz seviyesine ulaşamamıştır. Ağustos ayında tüm faaliyetlerde toparlanma yaşanmıştır. Yurtiçi satışlarda Ağustos ayında bir önceki aya göre hızlı bir artış olmuştur. İhracat Ağustos ayında artmıştır. Üretim iç satışlardaki ve ihracattaki artışa bağlı olarak kuvvetli bir artış göstermiştir. Faaliyetlerdeki artış ile cirolarda da yükseliş yaşanmıştır. 

– Darbe girişimi ve sonrasında oluşan koşullar ile faaliyetlerde yaşanan son üç yılın en kuvvetli gerilemesi Ağustos ayında tersine dönmüş ve faaliyetler toparlanmıştır. 

– Genel bir güven kazanma arayışı görülmektedir. Temmuz ayındaki gerileme ardından güven endeksi Ağustos ayında 0,5 puan artmıştır. Yaşanan darbe girişimi ve sonrasındaki gelişmeler önemli bir güven kaybına yol açmıştır. Ağustos ayında ise güven kaybı durmuş ve sınırlı iyileşme ümit vermiştir. Güven seviyesi geçen yılın aynı ayının güven seviyesinin ise 4,2 puan altında bulunmaktadır. Türkiye ekonomisinin genel gidişatına ilişkin güven zayıflamıştır. İnşaat sektörüne ve inşaat malzemeleri sanayine yönelik güven ise sınırlı ölçüde artmıştır. Yurtiçi pazarlarına yönelik güven iki ay üst üste düştükten sonra Ağustos ayında sınırlı bir iyileşme göstermiştir. İhracat pazarlarına yönelik güvende ise sınırlı bir iyileşme olmuştur. 

– Darbe girişimi sonrası yaşanan süreçte güven kaybının durması sevindiricidir. Ancak güvenin yeniden toparlanması zamana yayılacaktır. 

– Beklentiler Endeksi sınırlı ölçüde iyileşmiştir. Faaliyetlerde görülen göreceli toparlanma ve güven kaybının durması ile birlikte beklentiler olumlu etkilenmiştir. Beklenti endeksi Ağustos ayında bir önceki aya göre 0,6 puan artmıştır. Beklenti endeksi geçen yılın aynı dönemine göre ise 0,3 puan aşağıdadır. Türkiye ekonomisine ilişkin beklentilerde Ağustos ayında sınırlı bir iyileşme yaşanmıştır. İnşaat malzemeleri sanayine ilişkin beklentilerde de sınırlı bir toparlanma olmuştur. Önümüzdeki üç aya ilişkin alınan yurtiçi siparişleri uzun süre sonra iki ay üst üste önemli bir gerileme gösterdikten sonra Ağustos ayında bu kez durağan kalmıştır. Önümüzdeki üç aya ilişkin alınan ihracat siparişleri ise sınırlı bir artış göstermiştir. Önümüzdeki üç ayın üretim beklentisinde ise iç siparişlerdeki durağanlığa bağlı olarak sınırlı bir artış yaşanmıştır. 

17 Ağustos 1999 yılında Gölcük merkez üssü olmak üzere meydana gelen ve Marmara Bölgesi’nde ciddi yıkımlara yol açan depremin üstünden 17 yıl geçmesine rağmen hala yeterli önlem alınamadı. Türkiye İnşaat Malzemeleri Sanayicileri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı F. Fethi Hinginar, depremin yıldönümü dolayısıyla yaptığı açıklamada “Maalesef, ‘Deprem ve Güvenli Yapılar’ konusunda alınması beklenen acil önlemler bütünsel olarak hala tamamlanmadı ve işlerlik kazanamadı. Bir an önce harekete geçilmeli ve deprem toplumun kaderi olmaktan çıkarılmalıdır” dedi. Türkiye İMSAD olarak, bu konuda uzun süredir önemli çalışmalar içinde olduklarını ifade eden Hinginar, konuyla ilgili dikkat çekici mesajlar verdi.

Hinginar: “Geç kalma lüksümüz yok, gelecek 100 yıl vizyonuyla konut yapmalıyız” 

Kentsel dönüşüm sürecinin başlamasını olumlu bir gelişme olarak değerlendiren ancak daha programlı ve geçmiş hatalardan ders alarak ilerlenmesi gerektiğini vurgulayan Hinginar, alınacak daha çok yol olduğuna ancak bunların ivedilikle çözüme ulaştırılması gerektiğini vurguladı: “Düzensiz yapılaşma, düşük yapı kalitesi, plansız kentleşme, ulaşım ve altyapı alanlarının yetersizliği gibi sorunlar kentsel dönüşümle çözüme ulaşacaktır. Yeni bir felaket yaşamamak, olası zararları en aza indirgemek adına kentsel dönüşüme sadece yapısal bir iyileştirme olarak değil, beklenen Marmara depremi için alınan büyük bir önlem olarak bakılmalı. Sorunun asıl kaynağı kalitesiz malzemelerden üretilmiş güvensiz yapılar ve plansız şehirleşmedir. Kentsel dönüşüm konusunda adım atılırken, gelecek 100 yıl vizyonuyla hareket edilmeliyiz. Ülkemizde hala 6 milyondan fazla konut riskli durumda, bunların yıkılıp yeniden yapılması lazım. Bu revizyonun maliyeti 155 milyar dolar civarında. Bu rakam defalarca tekrarlanarak ekonominin sırtına bindirilecek bir yük değil. Bu nedenle en iyi şekilde yapılması ülkemizin menfaatinedir. Deprem ile ilgili atılacak adımlar konusunda daha fazla geç kalma lüksümüz yok. Revizyon sürecinde denetimin de aynı ciddiyetle ele alınması ve kentsel dönüşümün rantsal dönüşüm boyutuna ulaşmasının engellenmesi gerekiyor.”

“Yapı Yasası” için kamudan acil destek bekliyoruz

Söz konusu revizyonun en iyi şekilde ilerlemesi için bir Yapı Yasası’nın bir an önce çıkarılarak yürürlüğe konulması gerektiğine işaret eden Hinginar, “En temel sorunlardan biri denetim. İnşaat malzemelerinden yapı izinlerine kadar pek çok aşamada kontrol mekanizmasının dikkatli ilerlemesi, inşaatlarda sağlam zemin, inşaat malzemelerinde sağlık ve güven unsurlarının ön planda tutulması gerekiyor. Denetimdeki aksaklıkları çözemezsek kalitesiz ve plansız yapılaşmadaki sorunların önüne geçmemiz mümkün değil. Kaliteli malzemelerle üretilmiş, tescillenmiş, standartlara uygun malzemelerle inşa edilmiş yapılarla depremden korunmak mümkün. Depreme dayanıklı yapılaşmada malzemelerin taşıdığı önem yadsınamaz. Ülkemizde binanın tasarımından yapımına kadar, denetimin de içinde olduğu bütüncül bir sistem kurulmalı ve toplumda güvenli yapı bilinci oluşturulmalı. Türkiye’nin acilen yapı sektörünün bütününü kapsayan ve tüm yönetmelikleri bir çatı altına toplayacak bir Yapı Yasası’na ihtiyacı var. Buradan hareketle, ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda bir Yapı Yasası’nın oluşturulabilmesi için, Türkiye İMSAD olarak bizim öncülüğümüzde Ulusal Bina Yönetmeliği Platformu’nu (UBYP) oluşturduk. UBYP ile depreme daha dayanıklı yapılar için ilgili tüm kurumları bir araya toplamayı hedefliyoruz. Kamu, üniversite, sanayi ve STK’lar olmak üzere tüm taraflar bir araya gelerek yapı yasasının hayata geçirilmesi için çalışmalara başlamalı. UBYP ile 30’un üzerinde kuruluşu bir araya topladık. Şimdi en büyük beklentimiz bu platformun kamudan destek görmesi” dedi.

Deprem felaketini ülkemiz için risk olmaktan çıkarmalıyız

Düzensiz yapılaşma, düşük yapı kalitesi, plansız kentleşme, ulaşım ve altyapı alanlarının yetersizliği gibi sorunlar kentsel dönüşümle çözüme ulaşacağını belirten Hinginar, “Bugüne kadar yaşadığımız deprem felaketlerini bugünden sonra en az zararla atlatabilmek için konuya bütünsel ve aynı zamanda gelecek vizyonu ile bakılmalı. Örneğin kentsel dönüşüm konusunda adım atılırken, gelecek 100 yıl vizyonuyla hareket edilmeli. Türkiye İMSAD olarak bu vizyonun oluşturulması için öncü oluyor, dünyanın 50’den fazla ülkesinde 2000 yılından bu yana yapılmakta olan Sürdürülebilir Yapılı Çevre Konferansları Serisi kapsamında Türkiye’de ilk kez 13-15 Ekim 2016 tarihleri arasında SBE16 İstanbul Konferansı’nı hayata geçiriyoruz. Dünya Akıllı şehirleşmeyi, sürdürülebilir ve akıllı binalar ile şehirler için entegre çözümleri konuşuyor. Biz de ülkemiz için bu konuda neler yapabiliriz konferansta masaya yatıracağız. Yani artık deprem felaketini ülkemiz için bir risk unsuru olmaktan çıkarıp ‘geleceğin şehirlerini kurmak için neler yapmalıyız’ konusunu gündemimize almalıyız” dedi.