İranlı mimarlık ofisi ZAV Architects tarafından tasarlanan Gelareh House, Kouhsar’da bulunan bir hafta sonu villasını kalıcı bir yaşam alanına dönüştürüyor. Mevcut yapıyı yıkıp yerine yeni bir konut inşa etmek yerine genişleme ve ekleme fikrinden hareket eden proje, birbirine bağlanan tonozlarla evin sınırlarını bahçeye doğru taşıyor. Böylece eski yapı, yeni ihtiyaçlara uyum sağlayan ve zaman içinde büyüyebilen daha geniş bir yaşam sisteminin çekirdeğine dönüşüyor.
2025 yılında tamamlanan Gelareh House, kent çeperlerindeki geçici yaşam alanlarının giderek kalıcı konutlara dönüşmesi üzerinden güncel bir banliyö meselesine de yanıt veriyor. ZAV Architects, bu dönüşümü yalnızca yapının metrekaresini artıran bir müdahale olarak değil, mevcut mimariyi ve peyzajı koruyarak yeni bir yaşam biçimine uyarlama fırsatı olarak değerlendiriyor.
Yıkmak Yerine Büyütmek
Gelareh House’un tasarımı “extension”, yani genişleme fikri üzerinde ilerliyor. Mevcut villa tamamlanmış ve değişmez bir mimari nesne olarak ele alınmak yerine yeni parçalar eklenerek gelişebilecek bir başlangıç noktası olarak kabul ediliyor.
Proje için mevcut araziye komşu üç parselin satın alınması, konutun bahçe içerisinde genişleyebilmesine olanak tanıyor. Ancak yeni alanların eklenmesi mevcut peyzajın tamamen yeniden düzenlenmesi anlamına gelmiyor. Yeni mekânlar arazinin kullanılmayan açıklıklarına yerleştirilerek mevcut meyve bahçesinin korunması hedefleniyor.
Bu karar, genişlemeyi yapının çevresindeki doğal ve üretken peyzajı ortadan kaldıran bir süreç olmaktan çıkarıyor. Bahçe, konutun etrafında kalan boş bir alan yerine gündelik yaşamın içerisine dahil edilen aktif bir çevre olarak korunuyor.
Bahçeye Doğru İlerleyen Tonozlar
Yeni ekler, mevcut yapının ortogonal geometrisini doğrudan devam ettirmek yerine ondan ayrılarak peyzaja doğru ilerleyen bir dizi tonozdan oluşuyor. Birbirine bağlanan bu tonozlar spiral benzeri bir hareketle ana yapıdan bahçeye uzanıyor.
ZAV Architects bu büyüme biçimini anatomik bir gelişime benzetiyor. Mevcut konut ana gövde olarak kalırken yeni mekânlar bu gövdeye eklenen uzuvlar gibi davranıyor. Böylece yeni ile eski arasında keskin bir sınır oluşturmak yerine kademeli bir büyüme modeli ortaya çıkıyor.
Tonozların oluşturduğu mekân dizisi aynı zamanda dolaşım alanlarının kullanım biçimini değiştiriyor. Bir mekândan diğerine geçiş yalnızca hareket etmeye ayrılmış koridorlarla sağlanmıyor; geçiş alanlarının kendileri de yaşanabilir mekânlara dönüşüyor. Evden bahçeye ilerledikçe iç mekân, eşik ve peyzaj arasındaki sınırlar giderek belirsizleşiyor.
Mevcut Yapı Bir Eşiğe Dönüşüyor
Gelareh House’un dikkat çekici yönlerinden biri, eski yapının yeni kompozisyon içerisindeki rolünün değişmesi. Mevcut villa artık projenin kesin sınırlarını belirleyen bağımsız bir nesne olmaktan çıkarak eski ve yeni mekânlar arasındaki bir eşik gibi çalışıyor.
Yeni tonozların bahçeye doğru ilerlemesiyle gündelik yaşam da eski yapının sınırlarının dışına taşınıyor. Bu kurguda mimari genişleme yalnızca yeni odalar eklemek anlamına gelmiyor; iç ve dış mekân arasındaki ilişkinin yeniden tarif edilmesini de beraberinde getiriyor.
Tonozların oluşturduğu ara mekânlar, konut ile peyzaj arasında farklı derecelerde açıklık ve mahremiyet sunuyor. Böylece yapının bahçeyle ilişkisi tek bir kapı ya da cephe açıklığı üzerinden değil, birbirini izleyen mekânsal eşikler aracılığıyla kuruluyor.
Yerel Yapım Teknikleriyle Heykelsi Bir Dil
Projenin organik ve heykelsi geometrisine karşın yapım yaklaşımı yüksek teknolojili sistemlere dayanmıyor. ZAV Architects, düşük teknolojili yığma yapı yöntemlerinden ve yerel zanaat bilgisinden yararlanarak tonozlu ekleri oluşturuyor.
Bu yaklaşım, Gelareh House’un biçimsel karakteri ile yapım sistemi arasında önemli bir ilişki kuruyor. Tonozlar yalnızca projeye güçlü bir görsel kimlik kazandıran geometrik elemanlar değil; aynı zamanda yerel yapım bilgisinin çağdaş bir konut dönüşümüne uyarlanmasının araçları haline geliyor.
Yeni eklerin kıvrımlı geometrisi, mevcut yapının daha ortogonal karakteriyle bilinçli bir karşıtlık oluşturuyor. Eski ve yeni birbirinden tamamen koparılmadan okunabilir kalırken, renk ve yüzey kullanımı da yeni müdahalelerin bağımsız kimliğini güçlendiriyor.
Bahçeyi Koruyarak Kalıcı Bir Eve Dönüşmek
Gelareh House’un başlangıç noktası, başlangıçta hafta sonları kullanılan bir villanın sürekli yaşanacak bir konuta dönüşmesi. Bu değişiklik daha fazla yaşam alanı ve farklı gündelik ihtiyaçlar doğururken proje, çözümü mevcut yapının tamamen ortadan kaldırılmasında aramıyor.
Bunun yerine mevcut yapı, arazi ve meyve bahçesi yeni tasarımın kaynakları olarak kabul ediliyor. Yeni mekânların bahçedeki kullanılmayan alanlara yerleştirilmesi, mevcut üretken peyzajın korunmasını ve gündelik yaşamla daha güçlü bir ilişki kurmasını sağlıyor.
Bu yaklaşım aynı zamanda banliyölerde sık görülen yıkıp yeniden yapma modeline alternatif oluşturuyor. Mevcut konutun fiziksel ve mekânsal kapasitesi değerlendirilirken yalnızca ihtiyaç duyulan yeni parçaların eklenmesi, yapının zaman içinde dönüşebilen bir sistem olarak ele alınmasını sağlıyor.
Konutun Tamamlanmış Bir Nesne Olmadığı Bir Model
Gelareh House, konutu belirli bir anda tamamlanan ve daha sonra değişmeden kalan bir mimari ürün olarak görmek yerine yaşam koşullarıyla birlikte büyüyebilen bir yapı olarak ele alıyor.
Mevcut villanın korunması, komşu arazilerin projeye dahil edilmesi, meyve bahçesinin devamlılığının sağlanması ve yeni mekânların tonozlar aracılığıyla kademeli biçimde peyzaja yayılması bu yaklaşımın farklı ölçeklerdeki karşılıklarını oluşturuyor.
ZAV Architects’in müdahalesi bu nedenle klasik bir renovasyon ile yeni yapı arasındaki sınırda konumlanıyor. Eski yapı kaybolmuyor, ancak yeni eklerin içerisinde değişmeden bırakılmış bir kalıntıya da dönüşmüyor. Bunun yerine yeni yaşam biçiminin başlangıç noktası olarak yeniden kullanılıyor.
2026 Architizer A+Awards’da Residential Renovations & Additions kategorisinde Special Mention alan ve Architecture +Color kategorisinde Popular Choice Winner seçilen Gelareh House, mevcut yapının korunması ile yeni mimari üretimin birbirinin karşıtı olmak zorunda olmadığını gösteriyor. Proje, yıkmak yerine eklemeyi ve peyzajı yapılaşacak boş bir alan olarak görmek yerine mevcut yaşam sisteminin bir parçası olarak korumayı öneriyor.
