İngiltere’de mimari koruma alanının öncü isimlerinden Sir Donald Insall, 100 yaşında hayatını kaybetti. Kurucusu olduğu Donald Insall Associates, mimar, korumacı, planlama danışmanı, yazar ve eğitimci olarak yaklaşık yetmiş yıla yayılan kariyeri boyunca tarihi yapıların korunmasına ve yeniden kullanımına yön veren Insall’ın vefatını 11 Ekim’de duyurdu.
1926 yılında Bristol’da doğan Insall, mimarlık eğitimine Royal West of England Academy School of Architecture’da başladı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Bristol’daki tarihi kilise ve yapıların yıkımına tanıklık etmesi, kariyerinin ilerleyen dönemlerinde koruma mimarlığına yönelmesinde etkili oldu. Daha sonra Royal Academy Schools ve School of Planning’da eğitimini sürdüren Insall, Society for the Protection of Ancient Buildings bünyesinde Lethaby Scholar olarak geleneksel yapı teknikleri ve zanaatlarla doğrudan çalışma deneyimi kazandı.
Koruma ile Muhafaza Arasında Bir Ayrım
Donald Insall’ın mimarlık yaklaşımının temelinde, tarihi yapıları değişmeden korumak ile onları yaşamaya devam edebilecek şekilde dönüştürmek arasındaki fark bulunuyordu.
Insall, korumayı geçmişi donduran bir yaklaşım olarak değil, eski yapıların yeni kullanımlarla geleceğe taşınmasını sağlayan aktif bir süreç olarak görüyordu. Bu düşünce, daha sonra hem kendi pratiğinin hem de İngiltere’de gelişen çağdaş koruma anlayışının belirleyici ilkelerinden biri haline geldi. Donald Insall Associates de bugün hâlâ tarihi yapıların yeniden kullanımı, restorasyonu ve hassas çevrelerde yeni müdahaleler üzerine çalışan önemli ofislerden biri olarak faaliyet gösteriyor.
Donald Insall Associates’i 1958’de Kurdu
Insall, fellow Lethaby Scholar Peter Locke ile birlikte Donald Insall Associates’i 1958 yılında kurdu. Ofis, İngiltere’nin en önemli tarihi yapı ve kent dokularından bazılarının korunması ve yeniden değerlendirilmesinde rol aldı.
William Morris’in Oxfordshire’daki Kelmscott Manor’u, Robert Adam’ın tasarladığı Kedleston Hall, Buckinghamshire’daki Wotton House ve Chester’ın tarihi kent merkezi, Insall’ın kariyeri boyunca üzerinde çalıştığı önemli projeler arasında yer aldı.
Ancak Insall’ın en çok bilinen çalışmalarından biri, 1992 yılında büyük bir yangında ağır hasar gören Windsor Castle’ın restorasyonu oldu. Insall, yangının ardından gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon çalışmalarında görev alan ekipleri yönetti.
Chester Çalışması Kentsel Koruma İçin Bir Dönüm Noktası Oldu
Donald Insall’ın etkisi tekil yapıların restorasyonuyla sınırlı kalmadı. 1968 yılında yayımlanan Chester çalışması, kentsel koruma açısından uluslararası ölçekte önemli bir referans haline geldi.
Insall ve ekibi çalışma kapsamında kentte 400’ün üzerinde yapıyı inceledi. Amaç yalnızca geçmişten kalan yapıların korunması değil, tarihi dokunun kentin gelecekteki dönüşümüne nasıl katkı sağlayabileceğinin ortaya konmasıydı. Bu yaklaşım, Insall’ın Chester Belediyesi için koruma danışmanı olarak görevlendirilmesine ve ilerleyen yıllarda İngiltere’de yerel yönetim bünyesinde koruma uzmanlarının yaygınlaşmasına zemin hazırladı.
Insall ayrıca 1984 yılında kurulan English Heritage’ın kurucu komisyon üyeleri arasında yer aldı. Böylece tarihi çevrenin korunmasına yalnızca proje ölçeğinde değil, kurumsal ve kamusal politika düzeyinde de katkıda bulundu.
“Yaşayan Yapılar” Fikri
Insall’ın koruma yaklaşımı 2008 yılında yayımlanan Living Buildings kitabında da kapsamlı biçimde ele alındı. Kitap 2018 yılında, dönemin Galler Prensi Charles’ın önsözüyle yeniden yayımlandı.
“Yaşayan yapılar” fikri, Insall’ın mimarlık anlayışının özünü oluşturuyordu. Ona göre tarihi bir binanın değeri yalnızca geçmişinden değil, değişen toplumsal ihtiyaçlara uyum sağlayarak yaşamaya devam edebilmesinden kaynaklanıyordu. Mevcut yapıların sahip olduğu mimari ve kültürel değeri yeni kullanımlarla buluşturmak, koruma pratiğini geçmişe dönük bir tutum olmaktan çıkararak geleceğe yönelik bir tasarım meselesine dönüştürüyordu.
Donald Insall, mimarlık ve koruma alanındaki çalışmaları nedeniyle 1981’de OBE, 1995’te CBE unvanlarına layık görüldü; 2010 yılında ise şövalyelik unvanı aldı. 1998’de Donald Insall Associates’in başkanlığından ayrılmasına rağmen çalışmalarını danışman olarak sürdürdü.
Sir Donald Insall’ın ardından kalan miras, yalnızca restore edilen yapılarla değil, mimari korumaya ilişkin geliştirdiği yaklaşımda yatıyor. Mevcut yapıları geçmişin değiştirilemez kalıntıları olarak değil, yeni kullanımlarla yaşamaya devam edebilen kültürel kaynaklar olarak gören bu anlayış, bugün adaptif yeniden kullanım ve sürdürülebilir mimarlık tartışmaları açısından da güncelliğini koruyor.
