10.500 metrekare inşaat alanı, kapalı yüzme havuzları, spor salonu, açık havuzlar, pelota sahası (frontón), güneşlenme terası, soyunma odaları, aktivite salonları, ofisler ve teknik hacimler. Tüm bu program, San Sebastián’ın Altza mahallesinde, yapısal sorunları nedeniyle yıkılan eski bir spor merkezinin parseline sığıyor. Pamplona merkezli Tabuenca & Leache ile Chocarro & Herranz‘ın birlikte tasarladığı Altza Spor Merkezi, 2022’de tamamlandı ve 2025 yılında Bask-Navarr Mimarlar Odası (COAVN) Yeni Yapı dalında birincilik ödülünü kazandı. Proje, mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisinin karmaşık bir programı nasıl sade, düzenli ve kompakt bir hacme dönüştürebileceğinin ders niteliğinde bir örneğini sunuyor.
Eski Parselde Yeni Bir Düzen
Mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisi, mevcut kentsel dokuyla doğrudan yüzleşmek zorundadır. Altza Spor Merkezi projesinde bu yüzleşme kelimenin tam anlamıyla fiziksel: yeni yapı, yapısal sorunları nedeniyle yıkılan eski spor merkezinin arazisinde yükseliyor, mevcut istinat duvarlarını ve temellerin bir bölümünü yeniden kullanıyor. Parselin kısıtlı boyutları ve mahallenin konut ölçeği, tasarımı baştan sona belirleyen iki temel veri.
Mimarların en kritik kararı programın kesitsel yeniden organizasyonu oldu. Eski yapıda spor salonu ve kapalı havuzlar aynı kotta yer alıyordu. Yeni tasarımda spor salonu havuzların üzerine taşındı. Bu tek hamle, parselin batı tarafında bir giriş meydanı, açık spor sahaları ve küçük bir pelota sahası (frontón) için alan açtı. Güneyde ise açık havuz, çocuk su oyunları ve iki küçük yardımcı pavyondan oluşan bir güneşlenme alanı (solarium) yaratıldı. Mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisinde bu tür kesitsel düşünme, sınırlı arsada hem kapalı hem açık mekanları bir arada var etmenin en etkili yollarından biri.
Kesit Stratejisi: Projenin Gerçek Kahramanı
Arquitectura Viva‘nın aktardığına göre projenin anahtarı kesit çalışmasında yatıyor. Spor salonu, ritmik jimnastik için 10 metre serbest yükseklik gerektiriyordu. Bu nedenle çatı ana strüktürü alışılmadık biçimde boyuna yönde konumlandırıldı: kuzeye bakan iki adet 66 metrelik Warren kafes kirişi hem çatıyı taşıyor hem de doğal ışık sağlayan çatı pencereleri (lucernario) olarak işlev görüyor.
Kapalı havuzların bulunduğu hacim ise güney cephesinde geri çekilerek ısıtılan iç hacmi küçültüyor ve karşısındaki açık havuzların yeşil alanıyla yüz yüze geliyor. Kuzey tarafında boyuna uzanan bir bant, tüm destek işlevlerini (soyunma odaları, aktivite salonları, ofisler, teknik mekanlar) barındırıyor. Bu bantın 15 metrelik açıklıklı beton yapısı ve yanal konsolları, mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisinde son derece önemli bir esneklik sağlıyor: iç bölümlendirme duvarları serbestçe hareket edebiliyor ve mekanlar farklı ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenebiliyor.
Endüstriyel Cephe, Mahallenin Ölçeği
Yapının dışarıdan algısı, bir spor tesisinden çok Bask Ülkesi’nin endüstriyel mirasını çağrıştıran sade bir hacim. Aux Magazine projeyi “sporun fabrikası” olarak nitelendiriyor ve yapıyı başarılı kılan şeyin “inşa edilmiş halinin, yarışma projesinden bile daha iyi olması” olduğunu belirtiyor.
Kalzip alüminyum çatı kaplama, yüksek performanslı cam yüzeyler ve beton yüzeylerden oluşan malzeme paleti, gösteriş yerine dayanıklılığı ve işlevselliği önceleyen bir tutum sergiliyor. Girişteki “makro kolon” olarak adlandırılan büyük boyutlu taşıyıcı eleman ise yapının endüstriyel karakterini güçlü biçimde vurgulayan bir detay. Mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisinde bu “fabrika estetiği”, yapıyı çevresindeki konut dokusunun üzerine baskın bir ikon olarak konumlandırmak yerine mahallenin tanıdık endüstriyel belleğiyle diyalog kuran bir tercih olarak öne çıkıyor.
Frontón: Bask Kültürünün Mimari İfadesi
Altza Spor Merkezi projesinin programında yer alan pelota sahası (frontón), yapıyı yalnızca bir spor tesisi olmaktan çıkarıp kültürel bir boyut kazandırıyor. Pelota, Bask Ülkesi’nin ulusal sporu ve toplumsal yaşamının ayrılmaz bir parçası. Geleneksel Bask köylerinde frontón, kilisenin yanındaki meydanla birlikte mahallenin toplumsal merkezini oluşturur. Altza’daki küçük frontón, batı meydanına açılarak bu geleneği sürdürüyor ve mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisinin salt işlevsel bir altyapı olmadığını, kültürel kimliğin taşıyıcısı da olabileceğini hatırlatıyor.
Tabuenca & Leache ve Chocarro & Herranz: Navarr Mimarlığının Sağlam Sesleri
Tabuenca & Leache, Fernando Tabuenca ve Jesús Leache tarafından Pamplona’da kurulan bir ofis. Portföylerinde Navarr Belediyeler Birliği’nin eski Salesian manastırı dönüşümü, Pamplona San Jorge Kilisesi ve sosyal konut projeleri yer alıyor. Chocarro & Herranz ise Javier Chocarro ve Alfonso Herranz’ın yönetiminde spor mimarisi üzerine uzmanlaşmış bir Pamplona ofisi. İki ofisin Altza’daki iş birliği, yapısal pragmatizm ile mekansal inceliği bir araya getiren dengeli bir ortaklık. Proje, hem XVI. İspanya Mimarlık ve Şehircilik Bienali’ne seçildi hem de 2025 COAVN ödülünü kazandı.
Kompakt Hacimde Büyük Bir Ders
Altza Spor Merkezi, mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisinin en temel sorusuna berrak bir yanıt veriyor: karmaşık bir spor programını, mahallenin ölçeğini aşmadan, sade ve düzenli biçimde nasıl bir araya getirirsin? Tabuenca & Leache ile Chocarro & Herranz’ın yanıtı, kesitsel reorganizasyon, boyuna Warren kirişler, esnek bir servis bandı ve mahallenin endüstriyel belleğiyle diyalog kuran bir cephe dili.
Bu projede gösterişli bir jest, ikonik bir silüet ya da “wow” anı yok. Var olan, her kararın bir öncekini tamamladığı, programın kesit içinde disiplinle çözüldüğü ve sonucun yarışma projesinden bile daha iyi çıktığı nadir bir yapım süreci. Mahalle ölçeğinde spor yapısı mimarisi tam da bunu gerektirir: sessiz ama kusursuz bir düzen.
