Çin’in Shaoxing kentindeki BANSHAN1994 Commune, yaklaşık 30 yıl boyunca kullanılmadan kalan eski bir parti okulunu yeniden kent yaşamına dahil ediyor. Office Canopy of Architecture tarafından dönüştürülen yapı; çalışma, ticaret ve kamusal kullanımları bir araya getirirken eski ile yeniyi kesin sınırlarla ayırmak yerine farklı zaman katmanlarının birlikte okunabildiği bir mimari kuruyor.
Çin kentlerinin mevcut yapı stokunu yeniden değerlendirme arayışına odaklanan proje, dönüşümü yalnızca fiziksel bir yenileme olarak ele almıyor. Tasarım ekibinin “açık kaynak sistemi” olarak tanımladığı yaklaşım, yapının zaman içinde değişen kullanıcılar, işlevler ve kent yaşamıyla yeniden ilişki kurabilmesini hedefliyor.
Otuz Yıl Sonra Kente Geri Dönen Bir Yapı
Shaoxing’in Shangyu bölgesindeki eski kent dokusunda yer alan yapı, 1994 yılında Shangyu District Committee Party School olarak inşa edildi. Yaklaşık 30 yıl boyunca atıl durumda kalan bina, “Baiguan Urban Memory Research” araştırması sırasında yeniden gündeme geldi. Baiguan Subdistrict yönetimi, Mart 2023’te Office Canopy of Architecture’ı yapıyı mahalle yaşamıyla ve bölgeye geri dönen genç girişimcilerle ilişki kuracak ticari ve çalışma odaklı bir komplekse dönüştürmek üzere görevlendirdi.
4.416 metrekarelik dönüşümün temelinde, eski yapının tamamen silinmesi yerine mevcut mimari hafızanın yeni kullanımlarla birlikte devam ettirilmesi bulunuyor. Tasarım ekibi “yerellik” kavramını korunması gereken değişmez bir geçmiş olarak değil, zaman içinde yeniden üretilebilen bir süreç olarak yorumluyor. Bu nedenle BANSHAN1994 Commune, geçmişi olduğu gibi donduran bir restorasyondan çok, mevcut yapının yeni yaşam biçimlerine uyarlanmasını sağlayan açık bir sistem olarak ele alınıyor.
Kentle Yeni Bir Arayüz
Dönüşümün en belirgin müdahalelerinden biri yapının sokakla kurduğu ilişkide görülüyor. Geri çekilmiş eski cam cephe kaldırılarak yerine kıvrılan ve katlanan yeni bir şeffaf yüzey oluşturuluyor. Böylece iç mekânın hareketi cephe boyunca dışarı taşarken, yapı daha geçirgen bir kent sınırına dönüşüyor.
Güneydoğu köşesine eklenen çift kat yüksekliğindeki cam hacim, eski kente doğru geniş bir görüş sağlayan kafeyi barındırıyor. Güney ve doğu cepheleri boyunca devam eden geri çekilme alanı ise rampaları, bitkilendirilmiş bölümleri ve açık hava mobilyalarını bir araya getiren kesintisiz bir kırmızı tuğla terasa dönüştürülüyor. Böylece daha önce yapı ile sokak arasında kalan alan, günlük kullanıma açık bir eşik haline geliyor.
Cephede benimsenen yaklaşım da eski ile yeninin ilişkisini görünür kılıyor. Tasarım ekibinin “yeni taban, eski üst bölüm” olarak tarif ettiği düzen, mevcut yapının geçmişine ait izleri korurken zemin seviyesinde daha güncel ve kamusal bir mimari dil oluşturuyor.
Doğrusal Olmayan Bir İç Mekân
BANSHAN1994 Commune’un dönüşümü yalnızca dış kabukta gerçekleşmiyor. İç mekân organizasyonunda doğrusal koridorlar ve birbirinden kesin biçimde ayrılan odalar yerine, kıvrımlı bölücü duvarlarla tanımlanan daha akışkan bir kurgu tercih ediliyor.
Bölücülerde açılan açıklıklar, mekânların bağımsız biçimde kullanılmasına izin verirken aralarındaki görsel ilişkiyi sürdürüyor. Böylece tek bir iç mekânda farklı kullanım senaryolarının eş zamanlı olarak var olabildiği; bağlantılı ancak birbirine tamamen karışmayan bir sistem ortaya çıkıyor.
Bu yaklaşım, projenin “açık kaynak” fikrinin iç mekândaki karşılığını oluşturuyor. Mimari, tek bir kullanım biçimini kesinleştirmek yerine zaman içinde farklı programların yerleşebileceği daha esnek bir çerçeve sunuyor.
Atriumdan Çatıya Yeni Kamusal Alanlar
Mevcut yapının daha önce üzeri demir bir örtüyle kapatılmış atriumu da dönüşümün önemli parçalarından biri. Örtünün kaldırılmasıyla doğal ışık yeniden içeri alınırken atriumun üzerinden geçen kıvrımlı bir köprü ekleniyor. Cam yüzeylerde oluşan yansımalar, çevredeki eski yapıların görüntüleri ve yeni dolaşım elemanı aynı görüş alanında üst üste gelerek projenin farklı zaman katmanlarını görünür kılıyor.
Benzer bir müdahale çatıda gerçekleşiyor. Daha önce teknik ekipmanların bulunduğu çatı, yürünebilir bir terasa dönüştürülüyor. Buradan batıdaki Laodatong Bell Tower ile kuzeydoğudaki Banshan Chonghua Pagoda görülebiliyor. Böylece daha önce yalnızca teknik işleve sahip olan bir yüzey, kullanıcıların eski Baiguan dokusunu farklı bir açıdan deneyimleyebileceği kamusal bir mekâna dönüşüyor.
Yerel Hafızayı Korumak
Projenin kentle ilişkisi büyük mimari müdahalelerin yanı sıra oldukça küçük bir ölçek üzerinden de okunuyor. Yapının hemen yanında yaklaşık 30 yıldır faaliyet gösteren, yalnızca iki metrekare büyüklüğündeki anahtarcı dükkânı bunun en belirgin örneklerinden biri.
Master Shen tarafından işletilen dükkân inşaat sırasında geçici olarak başka bir noktaya taşındı ve dönüşüm tamamlandıktan sonra eski yerine yeniden kuruldu. Tasarım ekibinin bu küçük işletmeyi yerel topluluğun hafızasının bir parçası olarak değerlendirmesi, projenin “yerellik” yaklaşımını yalnızca mevcut binanın fiziksel unsurları üzerinden tanımlamadığını gösteriyor.
Mimari Dönüşümden Gündelik Yaşama
BANSHAN1994 Commune, tasarımın yanı sıra planlama, marka kimliği, kiralama ve işletme süreçlerinin birlikte ele alındığı bir dönüşüm modeli sunuyor. Alt katlarda zamana bağlı kullanım, üst katlarda ise mekân kiralama modeli benimseniyor. Yapı tamamlandığında yüzde 70 doluluk oranına ulaşırken iki ay içinde tüm alanlar kiralandı. Bugün kompleks, yaş ortalaması 28 olan girişimciler tarafından yönetilen 29 işletmeye ev sahipliği yapıyor.
Bu yönüyle BANSHAN1994 Commune, mevcut bir yapının yeniden kullanımının yalnızca yeni bir program yerleştirmek anlamına gelmediğini gösteriyor. Eski okulun mimari izleri, yeni çalışma ve ticaret biçimleri, kamusal alanlar ve mahallenin gündelik yaşamı aynı yapı içinde bir araya geliyor.
Office Canopy of Architecture’ın yaklaşımında kentsel dönüşüm, geçmişin izlerini ortadan kaldırarak yeni bir başlangıç yapmak yerine mevcut katmanların üzerine yenilerini ekleyen sürekli bir süreç olarak tarif ediliyor. BANSHAN1994 Commune’un dönüşümü de tam olarak bu noktada anlam kazanıyor: Mimari, bitmiş bir nesneden çok, kent ve kullanıcılarıyla birlikte değişmeye devam edebilecek bir altyapıya dönüşüyor.
