Yazan: Dr. Elif Erdine, RDN Studio Kurucu
Geri dönüştürülmüş PET keçeden üretilen 16 üçgen modül, katlanarak üç boyutlu ve taşıyıcı bir
yapı oluşturuyor. Modüllerin geometrisi sayesinde ikincil bir taşıyıcı sisteme ihtiyaç duyulmuyor.
Fotoğraf: Elif Erdine
MALZEMEYLE DÜŞÜNMEK, TASARIM SÜRECİNİ DAHA DİKKATLİ VE DAHA SOMUT HÂLE GETİRİYOR. BİÇİM, STRÜKTÜR, DETAY, ÜRETİM VE YAŞAM DÖNGÜSÜ AYNI KARAR ALANINDA BULUŞUYOR. BU YAKLAŞIM, MİMARİYİ DİJİTAL MODEL İLE FİZİKSEL DÜNYA ARASINDA KURULAN SÜREKLİ BİR GERİ BESLEME SÜRECİ OLARAK ELE ALIYOR.
Mimarlıkta malzeme çoğu zaman projenin görünen yüzü üzerinden tartışılıyor: yüzey, doku, renk, yaşlanma biçimi ya da yapıya kazandırdığı atmosfer. Oysa tasarım sürecinde malzemenin etkisi bundan çok daha erken başlıyor. Bir elemanın bükülme kapasitesi, kalıp alma biçimi, lif yönü, ağırlığı, birleşme toleransı ya da tekrar kullanılabilirliği; geometriden taşıyıcı sisteme, üretim yönteminden montaj süresine kadar pek çok kararı birlikte şekillendiriyor. Kendi çalışmalarımda malzeme, süreci başlatan ve yönlendiren temel girdilerden biri olarak yer alıyor.
Bu yaklaşım, farklı ölçeklerde ve farklı malzeme sistemlerinde tekrar eden bir araştırma hattı oluşturuyor. Keçe, beton, çelik, rattan, geri dönüştürülmüş plastik ve yeniden kullanılmış ahşap gibi birbirinden oldukça farklı malzemelerle çalışırken ortak soru değişmiyor: Malzemenin fiziksel davranışı, üretim imkânları ve yaşam döngüsü tasarıma nasıl dâhil edilebilir?
Bu soru, çizim ve dijital modelin fiziksel deneylerle birlikte çalışmasını gerektiriyor. Süreç; numune üretimi, bükülme ve yük testleri, birleşim denemeleri, tam ölçekli parçalar ve montaj provalarıyla ilerliyor. Hesaplamalı model, malzeme deneylerinden elde edilen verilerle güncelleniyor; üretilen her prototip de yeni tasarım kararları doğuruyor. Bu nedenle araştırma ve uygulamayı, tasarımın farklı aşamalarını aynı anda geliştiren döngüsel bir çalışma biçimi içinde ele alıyorum. Tasarımcı, mühendis, üretici ve zanaatkâr arasındaki bilgi alışverişi de bu sürecin önemli bir parçası hâline geliyor.
ANTALYA’DA IABA 2025 KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN AN UNFOLDING JOURNEY
Antalya’da IABA 2025 kapsamında gerçekleştirilen An Unfolding Journey, bu sorunun güncel örneklerinden biri. Yaklaşık 3,5 metre yüksekliğindeki enstalasyon, Antalya’nın tarihsel göç yollarından ve Yörük kültürünün hareket hâlindeki yaşam biçiminden yola çıkıyor. Yapı, geri dönüştürülmüş PET ve polyester liflerinden üretilen keçe panellerin katlanmasıyla oluşan 16 üçgen modülden meydana geliyor. Origami temelli geometrik kurgu, malzemenin hafifliğini ve katlanabilirliğini mekânsal bir sisteme dönüştürüyor.
Enstalasyon da keçenin yüzeysel ve dokunsal niteliği kadar, kesildiğinde ve katlandığında gösterdiği davranış da projenin formunu belirledi. Modüllerin katlanarak üç boyutlu ve taşıyıcı hâle gelmesi sayesinde ikincil bir taşıyıcı sisteme ihtiyaç duyulmadı. Katlanabilir parçalar hızlı montaj, söküm, taşıma ve yeniden kurulum olanağı sağladı. Böylece geçici bir enstalasyon için gerekli olan lojistik kararlar, en başından itibaren tasarımın içinde yer aldı. Enstalasyonun mekânsal etkisi; malzemenin ağırlığı, esnekliği, kalınlığı ve birleşme biçimiyle birlikte gelişti.
IABA 2025 KAPSAMINDA ANTALYA’DA SERGİLENEN AN UNFOLDING JOURNEY, YÖRÜKLERİN GÖÇEBE KÜLTÜRÜNDEN İLHAM ALIYOR. 3,5 METRELİK ENSTALASYON, GERİ DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ KEÇEDEN ÜRETİLEN 16 ÜÇGEN MODÜLDEN OLUŞUYOR.
Keçenin akustik ve ışığı süzen karakteri, enstalasyonun algısını da belirledi. Katmanların üst üste gelmesiyle değişen geçirgenlik, ziyaretçinin hareketine bağlı olarak farklı derinlikler ve gölgeler üretti. Malzemenin Yörük kültüründeki gündelik kullanımlarla kurduğu çağrışım, projenin kavramsal çerçevesini fiziksel deneyime bağladı. Böylece kültürel referans, malzemenin taşıdığı hafıza ve kullanım bilgisi aracılığıyla mekâna aktarıldı.
ÜRETKEN TASARIM YÖNTEMLERİYLE GELİŞTİRİLEN ÇİFT EĞRİLİKLİ YÜZEYLER INFLUX
Betonla yürüttüğüm araştırmalarda temel araştırma sorusu, akışkan bir malzemenin karmaşık geometrilerle nasıl buluşacağıydı. Betonun biçim kazanması kalıp sistemine bağlı olduğu için, tasarım araştırması aynı zamanda kalıbın üretimi, kullanımı ve ortaya çıkardığı atık üzerine yoğunlaştı. InFlux projesinde üretken tasarım (generative design) yöntemleriyle geliştirilen çift eğrilikli yüzeyler, robotik olarak frezelenen EPS kalıplar aracılığıyla fiber takviyeli beton elemanlara dönüştürüldü. Dijital model ile üretim süreci arasındaki doğrudan ilişki, geometrik hassasiyetin tam ölçekli prototipte korunmasını sağladı.
Üretken tasarım yöntemleriyle geliştirilen çift eğrilikli yüzeyler, robotik olarak frezelenen EPS kalıplar kullanılarak fiber takviyeli beton elemanlara dönüştürüldü. Dijital model ile üretim süreci arasındaki doğrudan ilişki, geometrik hassasiyetin korunmasını sağladı.
Fotoğraf: Elif Erdine
Bu projede kalıp, tasarım ile beton arasındaki geçici arayüzdü. Her yüzey kararı, frezeleme süresini, kalıp çözünürlüğünü, malzeme miktarını ve döküm sürecini etkiliyordu. Geometrik karmaşıklık, üretim süresi ve kaynak kullanımıyla birlikte değerlendirilerek projenin temel karar alanlarından birini oluşturdu.
INFLUX PROJESİNDE KALIP, TASARIM İLE BETON ARASINDA GEÇİCİ BİR ARAYÜZ ROLÜ ÜSTLENİYOR. ALINAN HER YÜZEY KARARI; FREZELEME SÜRESİNDEN KALIP ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNE, MALZEME MİKTARINDAN DÖKÜM SÜRECİNE KADAR TÜM AŞAMALARI DOĞRUDAN ETKİLİYOR.
ROBOTİK OLARAK BÜKÜLEN ÇELİK ÇUBUKLARDAN OLUŞAN ÖRGÜ WEAVE.X PROJESİ
Weave.X projesi, beton kalıbını farklı bir malzeme mantığı üzerinden yeniden ele aldı. Robotik olarak bükülen seksenin üzerinde çelik çubuk, örgü benzeri ve kendi kendini taşıyan bir sistem oluşturdu. Bu çelik ağ, yapının geometrik altyapısını ve donatısını oluştururken, betonun uygulanacağı kalıp üçgenlenmiş polipropilen elemanlardan üretildi. Çeliğin bükülme yarıçapları, çubukların kesişimleri, birleşme detayları ve sistemin montaj sırası hesaplamalı model içinde tanımlandı.
Robotik olarak bükülen çelik çubuklardan oluşan örgü, yapının geometrik altyapısını ve donatı-
sını oluşturdu. Beton yüzey, değişken geometriye göre üretilen üçgenlenmiş polipropilen kalıp
elemanlarıyla biçimlendirildi.
Fotoğraf: Elif Erdine
Burada malzeme performansı, dijital tasarımın doğrudan bilgi kaynağıydı. Robotik üretim, standart çelik çubukların kontrollü biçimde farklılaşmasını; üçgenlenmiş polipropilen kalıp elemanları ise değişken geometrinin üretilebilir yüzeylere ayrılmasını mümkün kıldı. Çelik örgü, kalıp panelleri ve beton aynı geometrik veri üzerinden koordine edildi. Böylece taşıyıcı sistem, donatı, kalıp ve montaj sırası bütünleşik bir üretim sistemi içinde geliştirildi.
ROBOTIC MEDIATIONS ARAŞTIRMASI
2018 yılında AA Istanbul Visiting School kapsamında yürütülen Robotic Mediations araştırmasında, karmaşık beton yüzeylerin üretiminde kalıp atığını ve işlem süresini azaltmaya odaklandık. Robotik sıcak tel kesim yöntemiyle işlenen EPS bloklar, yerinde kalan kalıp elemanları olarak tasarlandı; yüzeylerine ise Fibrobeton’un desteğiyle özel bir GRC karışımı püskürtüldü. Malzeme kaldırmadan çalışan sıcak tel kesim yöntemi, EPS blokların geometrik olarak dönüştürülürken bütünlüğünü korumasını ve yüzeylerin sıfır malzeme kaybıyla üretilmesini sağladı. Bu üretim yaklaşımı, işlem süresini kısaltırken kalıp üretiminde oluşan atığı tamamen ortadan kaldırdı. Kalıbın yapıda kalması, geçici üretim elemanının kalıcı sistemin bir parçasına dönüşmesini sağladı. Bu süreçte geometri, robot hareketi, kesim doğrultusu, GRC kalınlığı ve montaj biçimi tek bir tasarım problemi içinde ele alındı.
Robotik sıcak tel kesim yöntemiyle biçimlendirilen EPS bloklar, sıfır malzeme kaybıyla üretilerek yapıda kalan kalıp elemanlarına dönüştürüldü. Yüzey, EPS kalıbın üzerine püskürtülen GRC katmanıyla tamamlandı.
Fotoğraf: Mehmet Akif Sarı
GENİŞLETİLMİŞ METAL LEVHA ÜZERİNE YÜRÜTÜLEN VAULT
Benzer bir düşünce, genişletilmiş metal levha üzerine yürütülen VAULT araştırmasında da görülebilir. Standart bir metal levhanın kontrollü kesilerle genişletilmesi, düz bir yüzeyden hafif ve taşıyıcı bir hacim üretilmesini sağladı. Kesim deseni, açılma miktarı ve hücre yoğunluğu yapının rijitliğini, geçirgenliğini ve genel formunu belirledi. Tasarım, uygulanan işlemler sonucunda malzemede ortaya çıkan dönüşüm üzerinden gelişti.
Standart metal levhalara uygulanan kontrollü kesiler, malzemenin genişleyerek hafif ve taşıyıcı bir hacme dönüşmesini sağladı. Kesim deseni ve hücre yoğunluğu, yapının geometrisini, geçirgenliğini ve strüktürel davranışını belirledi.
Fotoğraf: Elif Erdine
RATTANIN AKTİF BÜKÜLME KAPASİTESİ İLE FLEX PROJESİ
FLEX projesinde rattanın aktif bükülme kapasitesi, yapısal sistemin başlangıç noktasını oluşturdu. Malzeme testleri, hesaplamalı form bulma, strüktürel analiz ve üretim detayları birbirini besleyen bir çalışma düzeni içinde ilerledi. Rattan elemanların elastik davranışı, hafif strüktürün eğrisel geometrisini üretirken, geri dönüştürülmüş plastikten üç boyutlu basılan birleşimler farklı çubukları kontrollü açılarla bir araya getirdi. Dijital üretim, değişken geometriler arasında hassas ve tekrarlanabilir bağlantılar kurmak için kullanıldı.
Rattanın aktif bükülme kapasitesiyle biçimlenen hafif strüktür, geri dönüştürülmüş plastikten üç boyutlu basılan birleşim elemanlarıyla bir araya getirildi. Form, malzeme testleri ve hesaplamalı analizler doğrultusunda geliştirildi.
Fotoğraf: Elif Erdine
MALZEME ARAŞTIRMASINI YENİDEN KULLANIM VE KAYNAK DÖNGÜSÜ ÜZERİNDEN GENİŞLETEN RE-EMERGE PAVILION
Re-Emerge Pavilion ise malzeme araştırmasını yeniden kullanım ve kaynak döngüsü üzerinden genişletti. Yerel inşaat atıklarından elde edilen ahşap paletler, mevcut ölçüleri, yüzey izleri ve üretim toleranslarıyla tasarımın parçası oldu. Sistemin geometrisi, elde bulunan parçaların ölçüleri, sınırları ve potansiyelleri doğrultusunda geliştirildi. Yeniden kullanılan malzemenin geçmişi yapının ifadesine taşındı; sökülebilir birleşimler ise parçaların sonraki kullanımlarına alan açtı.
Yeniden kullanılan ahşap paletlerden oluştu-
rulan pavyon, mevcut parçaların ölçüleri ve
malzeme özellikleri doğrultusunda tasarlan-
dı. Sökülebilir birleşimler, yapı elemanlarının
kullanım sonrasında yeniden değerlendiril-
mesine olanak sağlıyor.
Fotoğraf: Studio NAARO©
Bu projelerin her biri farklı bir malzeme ve üretim tekniğine dayanıyor. Aralarındaki süreklilik, tasarım bilgisinin fiziksel davranıştan, üretim kısıtlarından ve kaynak koşullarından üretilmesinde yatıyor. Hesaplamalı araçlar bu ilişkileri görünür kılmak, ölçmek ve koordine etmek için kullanılıyor. Prototipler ise simülasyonun öngöremediği sapmaları, toleransları ve beklenmedik davranışları ortaya çıkarıyor.
Malzeme üzerine düşünmek, çevresel sorumluluğu da tasarım kararlarının merkezine taşıyor. Kullanılan malzemenin miktarı kadar kalıbın ömrü, kesim sırasında oluşan atık, elemanların taşınma hacmi, montaj için gereken enerji ve kullanım sonrasındaki olası senaryolar önem kazanıyor. An Unfolding Journey’de katlanabilirlik, Re-Emerge’de yeniden kullanım, FLEX’te hafiflik, beton araştırmalarında ise kalıp verimliliği bu geniş çerçevenin farklı karşılıkları. Her proje kendi koşulları içinde daha az kaynakla daha fazla mekânsal ve yapısal performans üretmenin yollarını araştırıyor.
RE-EMERGE PAVILION, MALZEME ARAŞTIRMASINI YENİDEN KULLANIM VE DÖNGÜSEL KAYNAKLAR ÜZERİNDEN ELE ALIYOR. İNŞAAT ATIKLARINDAN TOPLANAN AHŞAP PALETLER, MEVCUT İZLERİ VE ÖLÇÜLERİYLE DOĞRUDAN TASARIMIN BİR PARÇASINA DÖNÜŞÜYOR.
Malzemeyle düşünmek, tasarım sürecini daha dikkatli ve daha somut hâle getiriyor. Biçim, strüktür, detay, üretim ve yaşam döngüsü aynı karar alanında buluşuyor. Bu yaklaşım, mimariyi dijital model ile fiziksel dünya arasında kurulan sürekli bir geri besleme süreci olarak ele alıyor. Malzeme de bu sürecin taşıdığı bilgi, direnç ve olasılıklarla tasarımın yönünü belirliyor.
Proje Künyeleri
An Unfolding Journey, 2025, Antalya
Tasarım: RDN Studio / Elif Erdine
Paydaşlar: Kerem Özmen – Acoustera; Rıfat Sakar – RBS Tasarım
FLEX, AA Summer DLAB, Londra, 2023
Program Yürütücüsü: Elif Erdine
Tasarım ve üretim: AA Summer DLAB 2023 eğitmenleri ve öğrencileri
Re-Emerge Pavilion, Architectural Association, Londra, 2022
Proje Yürütücüsü: Elif Erdine
Tasarım ve Üretim: EmTech eğitmenleri ve öğrencileri ile AA bünyesindeki gönüllüler
İş Birliği ve Destek: Hassell, BuroHappold Engineering, One Click LCA
Fotoğraf: Studio NAARO ©
Robotic Mediations, AA Istanbul Visiting School, İstanbul, 2018
Program Yürütücüsü: Elif Erdine
Bilgi Üniversitesi Koordinatörü: Şebnem Yalınay Çinici
Tasarım ve Üretim: AA Istanbul Visiting School 2018 eğitmenleri, öğrencileri ve öğrenci asistanları
Fotoğraf ve Video: Mehmet Akif Sarı
Fibrobeton desteğiyle gerçekleştirilmiştir.
VAULT, AA Summer DLAB, Londra, 2018
Program Yürütücüsü: Elif Erdine
Tasarım ve Üretim: AA Summer DLAB 2018 eğitmenleri ve öğrencileri
Weave.X, AA Summer DLAB, Londra ve Dorset, 2016
Program Yürütücüsü: Elif Erdine
Tasarım ve Üretim: AA Summer DLAB 2016 eğitmenleri ve öğrencileri
Araştırma İş Birlikçisi: Alican Sungur
Robotik Kurulum: Pradeep Devadass
InFlux, AA Summer DLAB, Londra ve Dorset, 2015
Program Yürütücüsü: Elif Erdine
Tasarım ve Üretim: AA Summer DLAB 2015 eğitmenleri ve öğrencileri
Robotik Kurulum: Pradeep Devadass
